Στην Ελλάδα, η γονική μέριμνα και η επιμέλεια παιδιού αποτελούν δύο διαφορετικές νομικές έννοιες που συχνά συγχέονται. Ο γονέας που δεν έχει την επιμέλεια, εξακολουθεί να έχει σημαντικά δικαιώματα και υποχρεώσεις, τα οποία προστατεύονται από τον νόμο. Στόχος του νομοθέτη είναι πάντα το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού και η διατήρηση της σχέσης και με τους δύο γονείς.
Διαφορά Γονικής Μέριμνας και Επιμέλειας
Γονική μέριμνα: περιλαμβάνει το σύνολο των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων για το παιδί (ανατροφή, εκπαίδευση, περιουσία).
Επιμέλεια: αναφέρεται κυρίως στην καθημερινή φροντίδα και ανατροφή του παιδιού (κατοικία, εκπαίδευση, υγεία).
Συνεπώς, ο γονέας που δεν έχει την επιμέλεια δεν αποκλείεται από τη λήψη αποφάσεων που αφορούν σε σημαντικά ζητήματα της ζωής του τέκνου. Η ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία (βλ. EU e–Justice Portal) κατοχυρώνουν το δικαίωμα συμμετοχής και ενημέρωσης του γονέα.
Δικαιώματα Γονέα χωρίς Επιμέλεια
Δικαίωμα επικοινωνίας με το παιδί
Το άρθρο 1520 ΑΚ καθιερώνει το δικαίωμα του γονέα να επικοινωνεί προσωπικά με το παιδί. Το δικαίωμα αυτό είναι απαράγραπτο και διασφαλίζεται ακόμα και αν υπάρχουν συγκρούσεις με τον γονέα που έχει την επιμέλεια.
Δικαίωμα ενημέρωσης
Ο γονέας που δεν έχει την επιμέλεια δικαιούται να ενημερώνεται για κάθε σημαντικό ζήτημα που αφορά το παιδί. Αυτό καλύπτει την εκπαίδευση, την υγεία και την κοινωνική του ζωή.
- Μπορεί ο γονέας που δεν έχει επιμέλεια να ενημερωθεί για βαθμούς από το σχολείο;
Ναι. Το δικαίωμα ενημέρωσης αφορά πλήρως τη σχολική πρόοδο. Το σχολείο υποχρεούται να παρέχει αντίγραφα βαθμολογίας και πληροφορίες στον γονέα, εφόσον το ζητήσει.
- Μπορεί να παρευρεθεί σε αθλητικές ή πολιτιστικές δραστηριότητες του παιδιού;
Ναι, ο γονέας μπορεί να παρακολουθεί αγώνες, παραστάσεις ή άλλες εκδηλώσεις στις οποίες συμμετέχει το τέκνο, εκτός αν υπάρχει ειδικός περιορισμός από το δικαστήριο.
- Αν το παιδί νοσηλευτεί σε νοσοκομείο, μπορεί να το επισκεφθεί;
Βεβαίως. Ο γονέας έχει δικαίωμα ενημέρωσης από τους ιατρούς και δικαίωμα επίσκεψης, εκτός αν το δικαστήριο έχει περιορίσει την επικοινωνία για σοβαρούς λόγους.
- Μπορεί ο γονέας που δεν έχει την επιμέλεια να πάρει αποφάσεις για το παιδί;
Όχι σε ό,τι αφορά τα ζητήματα της καθημερινότητας. Για σημαντικά όμως, ζητήματα (π.χ. αλλαγή σχολείου, ιατρικές πράξεις υψηλού κινδύνου) απαιτείται η συναπόφαση και των δύο γονέων.
- Τι γίνεται αν ο γονέας με επιμέλεια θέλει να μετακομίσει σε άλλη πόλη ή χώρα;
Η αλλαγή τόπου κατοικίας που επηρεάζει την επικοινωνία του παιδιού με τον άλλο γονέα δεν μπορεί να γίνει μονομερώς. Απαιτείται είτε: συμφωνία των δύο γονέων, ή άδεια του δικαστηρίου.
Η μετακόμιση στο εξωτερικό χωρίς συναίνεση μπορεί να χαρακτηριστεί παράνομη μετακίνηση τέκνου, με έννομες συνέπειες βάσει και της Σύμβασης της Χάγης.
- Μπορεί ο γονέας που δεν έχει επιμέλεια να έχει πρόσβαση στο ιατρικό ιστορικό;
Ναι, έχει δικαίωμα ενημέρωσης για την υγεία του παιδιού και πρόσβαση σε ιατρικούς φακέλους, καθώς αυτό αποτελεί στοιχείο της γονικής μέριμνας.
- Μπορεί ο γονέας να ταξιδέψει με το παιδί στο εξωτερικό χωρίς την επιμέλεια;
Όχι, απαιτείται συναίνεση του γονέα που έχει την επιμέλεια ή δικαστική απόφαση. Ειδικά για ανήλικους, τα ταξίδια στο εξωτερικό ρυθμίζονται αυστηρά για την αποτροπή αρπαγής τέκνων.
Αποκλειστική Επιμέλεια Παιδιού – Εξαιρέσεις
Η αποκλειστική επιμέλεια αποδίδεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως:
- ακαταλληλότητα ή αδυναμία του ενός γονέα,
- περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας,
- εγκατάλειψη ή σοβαρή αδιαφορία προς το παιδί.
Ακόμα και τότε όμως, ο άλλος γονέας δεν χάνει το δικαίωμα επικοινωνίας και ενημέρωσης.
Ο γονέας που δεν έχει την επιμέλεια παραμένει παρών στη ζωή του παιδιού και εξακολουθεί να έχει ισχυρά δικαιώματα ενημέρωσης, επικοινωνίας και συμμετοχής. Ο αποκλεισμός του θα ερχόταν σε αντίθεση με την έννοια της γονικής μέριμνας και το συμφέρον του παιδιού.
Η ορθή νομική καθοδήγηση από εξειδικευμένο δικηγόρο οικογενειακού δικαίου διασφαλίζει την προστασία αυτών των δικαιωμάτων και αποτρέπει συγκρούσεις.