Η γονική παροχή αποτελεί έναν από τους πλέον συνηθισμένους τρόπους μεταβίβασης περιουσίας εν ζωή. Παρά τη συχνή πρακτική εφαρμογή της, πρόκειται για έναν θεσμό που συνδυάζει στοιχεία αστικού, κληρονομικού και φορολογικού δικαίου, γεγονός που καθιστά αναγκαία την προσεκτική προσέγγισή του.
Στο παρόν άρθρο επιχειρείται μια συνοπτική αλλά ουσιαστική αποτύπωση των βασικών σημείων που οφείλει να λάβει υπόψη κάθε ενδιαφερόμενος.
- Έννοια και νομική φύση
Η γονική παροχή συνιστά χαριστική δικαιοπραξία, με την οποία ο γονέας μεταβιβάζει περιουσία στο τέκνο του χωρίς αντάλλαγμα (άρθρο 1509 ΑΚ), στο πλαίσιο της οικογενειακής τους σχέσης.
Πρόκειται για θεσμό με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά:
- δεν αποτελεί νομική υποχρέωση, αλλά εκδήλωση ηθικού καθήκοντος του γονέα
- το τέκνο δεν μπορεί να αξιώσει δικαστικά τη σύστασή της
- παρουσιάζει κοινά χαρακτηριστικά με τη δωρεά, ως προς τον χαριστικό της χαρακτήρα, διαφοροποιούμενη όμως λόγω της ιδιαίτερης σχέσης γονέα και τέκνου
- Δικαιούχοι της γονικής παροχής
Όπως προαναφέρθηκε, η γονική παροχή συνιστά μεταβίβαση περιουσίας από γονέα προς τέκνο.
Ως τέκνα, υπό την έννοια του νόμου, νοούνται:
- τα γεννημένα εντός γάμου
- τα αναγνωρισμένα εκτός γάμου
- τα υιοθετημένα τέκνα
Καθοριστικής σημασίας είναι η ύπαρξη νομικά αναγνωρισμένου δεσμού συγγένειας. Ειδικότερα, στις περιπτώσεις εκτός γάμου τέκνων, η γονική παροχή από τον πατέρα προϋποθέτει προηγούμενη αναγνώριση.
Ο θεσμός περιορίζεται αυστηρά στη σχέση γονέα και τέκνου και δεν καταλαμβάνει τρίτα πρόσωπα.
- Αντικείμενο και χρόνος σύστασης
Αντικείμενο της γονικής παροχής μπορεί να αποτελέσει κάθε περιουσιακό στοιχείο, όπως ιδίως:
- ακίνητη περιουσία (π.χ. διαμέρισμα, οικόπεδο)
- χρηματικά ποσά
- εμπράγματα ή ενοχικά δικαιώματα επί περιουσίας (όπως ενδεικτικά, η μεταβίβαση πλήρους κυριότητας, ψιλής κυριότητας ή επικαρπίας επί ακινήτου)
Η γονική παροχή συντελείται αποκλειστικά εν ζωή του γονέα.
- Προϋποθέσεις και βασικά σημεία προσοχής
Για τη νόμιμη και φορολογικά ορθή σύσταση γονικής παροχής απαιτείται η τήρηση ορισμένων βασικών προϋποθέσεων:
- για τη μεταβίβαση ακινήτων απαιτείται η σύνταξη συμβολαιογραφικού εγγράφου
- απαιτείται η υποβολή της σχετικής δήλωσης στη φορολογική διοίκηση (μέσω της πλατφόρμας της ΑΑΔΕ)
- η μεταβίβαση πρέπει να είναι σαφής και να μπορεί να αποδειχθεί, ιδίως στις χρηματικές παροχές
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις χρηματικές γονικές παροχές, καθώς:
- η μεταφορά των χρημάτων πρέπει να πραγματοποιείται μέσω τραπεζικού συστήματος
- σε διαφορετική περίπτωση, επιβάλλεται φόρος από το πρώτο ευρώ και δεν εφαρμόζεται το αφορολόγητο όριο
Επιπλέον, οι φορολογικές αρχές μπορούν να ελέγξουν την προέλευση των χρημάτων (έλεγχος «πόθεν έσχες»), γεγονός που σημαίνει, ότι ο γονέας θα πρέπει να είναι σε θέση να δικαιολογήσει, ότι τα ποσά αυτά έχουν αποκτηθεί νόμιμα και έχουν δηλωθεί φορολογικά.
- Φορολογικό καθεστώς (ισχύον πλαίσιο)
Το ισχύον φορολογικό καθεστώς καθιστά τη γονική παροχή ιδιαίτερα ευνοϊκή για πρόσωπα που υπάγονται στην Α’ κατηγορία συγγένειας, κατά την έννοια της φορολογικής νομοθεσίας, ήτοι ιδίως μεταξύ γονέων και τέκνων.
Ειδικότερα:
- προβλέπεται αφορολόγητο όριο έως 800.000 ευρώ ανά γονέα προς κάθε τέκνο, γεγονός που σημαίνει ότι κάθε τέκνο μπορεί να λάβει έως 800.000 ευρώ από κάθε γονέα χωρίς φορολογική επιβάρυνση
- για το ποσό που υπερβαίνει το όριο αυτό, επιβάλλεται φόρος με συντελεστή 10%
Η ανωτέρω ρύθμιση έχει ως αποτέλεσμα, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, οι γονικές παροχές να πραγματοποιούνται χωρίς φορολογική επιβάρυνση.
- Σχέση με το κληρονομικό δίκαιο
Η γονική παροχή δεν λειτουργεί αποκομμένα από το κληρονομικό δίκαιο, αλλά λαμβάνεται υπόψη στο πλαίσιο της μελλοντικής κληρονομικής διαδοχής.
Ειδικότερα:
- μπορεί να συνυπολογιστεί κατά τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας των λοιπών τέκνων
- επηρεάζει τη θέση των κατιόντων κατά τη διανομή της κληρονομίας
- ενδέχεται να αποτελέσει πηγή διαφορών μεταξύ συγκληρονόμων
Στην πράξη, η παράμετρος αυτή συχνά παραβλέπεται κατά τον χρόνο σύστασης της γονικής παροχής, με αποτέλεσμα να ανακύπτουν μεταγενέστερες αξιώσεις μεταξύ των τέκνων, ιδίως στο πλαίσιο προσβολής της νόμιμης μοίρας ή αναζήτησης συμπλήρωσής της.
____________________________________________
Όπως γίνεται αντιληπτό, η γονική παροχή αποτελεί ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο εν ζωή μεταβίβασης περιουσίας, το οποίο, υπό το ισχύον καθεστώς, παρουσιάζει σημαντικά φορολογικά πλεονεκτήματα.
Ωστόσο, η αξιοποίησή της δεν είναι απαλλαγμένη από νομικές και φορολογικές συνέπειες. Η τήρηση των προβλεπόμενων προϋποθέσεων, η ορθή αποτύπωση της βούλησης των μερών και η συνεκτίμηση των κληρονομικών επιπτώσεων είναι καθοριστικής σημασίας για την αποφυγή μελλοντικών ζητημάτων.
Υπό το πρίσμα αυτό, η έγκαιρη και εξατομικευμένη νομική καθοδήγηση καθίσταται αναγκαία για την αποφυγή λαθών που ενδέχεται να έχουν σημαντικό οικονομικό και οικογενειακό αντίκτυπο.